علائم کبد چرب چیست؟ + تست‌های تشخیصی

کبد چرب (Fatty Liver Disease) یک وضعیت پزشکی است که در آن تجمع غیرطبیعی چربی (بیش از 5% وزن کبد) در سلول‌های کبدی رخ می‌دهد.

این بیماری می‌تواند بدون علامت باشد یا به التهاب و آسیب جدی کبد منجر شود.

انواع کبد چرب

 دو نوع اصلی کبد چرب وجود دارد:

1.کبد چرب غیرالکلی (NAFLD – Non-Alcoholic Fatty Liver Disease)

• زمانی رخ می‌دهد که چربی در کبد بدون مصرف زیاد الکل تجمع یابد. 
• اغلب با چاقی، دیابت، سندرم متابولیک و مقاومت به انسولین مرتبط است. 
• ممکن است به استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NASH) تبدیل شود که شامل التهاب و آسیب سلولی است.

2.کبد چرب الکلی(AFLD – Alcoholic Fatty Liver Disease)

• ناشی از مصرف زیاد الکل است که به آسیب سلول‌های کبدی و التهاب منجر می‌شود. 
• می‌تواند پیشرفت کند و به هپاتیت الکلی و سیروز تبدیل شود.

مراحل بیماری کبد چرب

1. کبد چرب ساده: تجمع چربی در کبد بدون التهاب یا آسیب سلولی

2. استئاتوهپاتیت  :(NASH) همراه با التهاب و آسیب سلولی که می‌تواند به فیبروز منجر شود.

3. فیبروز کبدی: تشکیل بافت زخم در کبد، اما عملکرد کبد هنوز حفظ شده است.

4. سیروز کبدی: زخم گسترده که می‌تواند منجر به نارسایی کبد شود.

معیارهای کلی تشخیصی کبد چرب

• تجمع چربی در بیش از 5% سلول‌های کبدی (در نمونه‌برداری کبدی)

• عدم وجود علل ثانویه مانند مصرف الکل زیاد (> 30  گرم در روز برای مردان و > 20  گرم در روز برای زنان)

• رد سایر بیماری‌های کبدی (مانند هپاتیت ویروسی، هموکروماتوز، ویلسون و بیماری‌های خودایمنی کبد)

• وجود شواهد تصویربرداری یا افزایش آنزیم‌های کبدی

علائم کبد چرب

علایم بالینی

این بیماری می‌تواند بدون علامت باشد، اما در برخی افراد علائم زیر مشاهده می‌شود:

علائم عمومی

• خستگی و ضعف: یکی از رایج‌ترین علائم است. 
• احساس سنگینی یا درد در ناحیه‌ی بالا و راست شکم:   به دلیل التهاب کبد. 
• کاهش اشتها و کاهش وزن بی‌دلیل 
• تهوع و استفراغ

علائم گوارشی

• نفخ، سوءهاضمه، و احساس پری بعد از غذا خوردن 
• مدفوع روشن یا چرب 
• تغییر رنگ ادرار به زرد پررنگ یا نارنجی.

علائم پوستی و عمومی

• زردی پوست و چشم‌ها (یرقان): معمولاً در مراحل پیشرفته‌تر دیده می‌شود. 
• خارش بدن: به دلیل مشکلات صفراوی و افزایش بیلی‌روبین. 
• قرمزی کف دست‌ها  (Palmar erythema) 
• تغییر رنگ زبان (قرمز براق یا پوشش سفید روی زبان)

علائم پیشرفته (در صورت پیشرفت به سیروز)

• تورم شکم (آسیت) 
• تورم پاها و مچ پاها 
• گیجی و فراموشی (انسفالوپاتی کبدی) 
• خونریزی راحت از لثه یا بینی

تست‌های تشخیصی کبد چرب

1.معیارهای اختصاصی برای کبد چرب غیرالکلی (NAFLD)

برای تشخیص کبد چرب غیرالکلی باید همه معیارهای زیر وجود داشته باشد:

• شواهد چربی در کبد (در تصویربرداری یا بیوپسی) 
• عدم مصرف زیاد الکل 
• رد سایر بیماری‌های کبدی.

2.معیارهای تصویربرداری برای تشخیص کبد چرب

سونوگرافی کبد:

• افزایش اکوژنسیته  (Bright Liver Sign) 
• کاهش دید وریدهای کبدی 
• کاهش تفاوت کنتراست بین کبد و کلیه

فیبرو اسکن (Elastography):  برای بررسی سفتی کبد و تعیین میزان فیبروز.

انجام MRI-PDFF: که دقیق‌ترین روش غیرتهاجمی برای ارزیابی میزان چربی کبد.

انجام CT Scan: که نشان‌دهنده کاهش دانسیته کبد نسبت به طحال در موارد شدید.

3. معیارهای آزمایشگاهی برای تشخیص کبد چرب

• افزایشALT وAST  (نسبت  AST/ALT معمولاً کمتر از 1 در  NAFLD) 
• افزایشGGT در برخی موارد 
• افزایش فریتین و کاهش ترانسفرین اشباع (در برخی بیماران) 
• افزایش شاخص‌های مقاومت به انسولین (مانند: HOMA-IR) 
• اختلالات چربی خون  (افزایش تری‌گلیسیرید و  LDL، کاهش HDL) 
• افزایش قند خون وHbA1c در افراد دیابتی

نمرات و مدل‌های تشخیصی کبد چرب

برای ارزیابی شدت کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) و بررسی خطر پیشرفت به فیبروز و سیروز کبدی، از نمرات و مدل‌های تشخیصی مختلفی استفاده می‌شود.

این مدل‌ها بر اساس پارامترهای بالینی، آزمایشگاهی و تصویربرداری طراحی شده‌اند.

1. نمره  FIB-4 (Fibrosis-4 Index)

هدف:بررسی احتمال وجود فیبروز کبدی در بیماران مبتلا به کبد چرب

تفسیرنتایج:

• کمتر از 1.3 : احتمال فیبروز کم 
• بین 1.3 – 2.67 : احتمال متوسط (نیاز به بررسی بیشتر)
• بیشتر از 2.67 : احتمال فیبروز شدید (ارجاع به فیبرو اسکن یا بیوپسی)

 2. نمره  NAFLD Fibrosis Score (NFS)

هدف: پیش‌بینی فیبروز پیشرفته در  NAFLD

تفسیرنتایج:

• بیشتر از 1.455 :  احتمال فیبروز کم
• بین  0.675 تا 1.455 : احتمال متوسط
• کمتر از 0.675 : احتمال فیبروز شدید

3. نمره  APRI (AST to Platelet Ratio Index)

هدف: تخمین میزان فیبروز در بیماری‌های کبدی از جمله  NAFLD

تفسیر:

• کمتر از 0.5 : فیبروز کم
• بین 0.5 – 1.5:  فیبروز متوسط
• بیشتر از 1.5 : فیبروز شدید (احتمال سیروز)

4. نمره   BARD

هدف: بررسی خطر فیبروز پیشرفته در  NAFLD

عوامل:

• عدد  BMI > 28 :  1 امتیاز 
• عدد  AST/ALT > 0.8 : 2 امتیاز 
• دیابت نوع 2:  1 امتیاز
  تفسیر:

   

• اگر امتیاز بین 0 – 1  شود: خطر پایین فیبروز 
• اگر امتیاز بین  2 – 4 شود: خطر بالا

5. نمره  Fatty Liver Index (FLI)

هدف: تشخیص کبد چرب بر اساس شاخص‌های متابولیک

تفسیر:

• کمتر از  30: احتمال کبد چرب کم 
• بین 30 – 60: احتمال متوسط 
• بیشتر از 60: احتمال بالای کبد چرب

CAP Score (Controlled Attenuation Parameter) .6 بر اساس فیبرو اسکن

هدف:  اندازه‌گیریمیزانچربیدرکبد

واحد: دسی‌بلبرمتر   (dB/m)

تفسیر:

• کمتر از  238 dB/m :  کبد چرب کم 
• بین  238 – 260 dB/m :  متوسط 
• بیشتر از  260 dB/m :  کبد چرب شدید

نتیجه‌گیری

• کبد چرب معمولاً در مراحل اولیه علامت ندارد و اغلب به طور تصادفی در سونوگرافی یا آزمایش خون کشف می‌شود. 
• برای تشخیص دقیق، ترکیبی از تست‌های خونی، تست هپاتیت، آزمایشات متابولیکی و تصویربرداری انجام می‌شود.
• در صورت شک به فیبروز یا سیروز، از تست‌های FIB-4، NFS یا بیوپسی استفاده می‌شود. 
• کبد چرب یک بیماری قابل برگشت است و درمان شامل اصلاح سبک زندگی، کاهش وزن، ورزش، و کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت و چربی خون است. 
• در صورت پیشرفت به NASH و فیبروز، خطر سیروز و سرطان کبد افزایش می‌یابد.